More[uz] nas spaja

PUTOPISI: Turska [ deo 01]

Dardaneli su se odjednom pojavili iz školskih udžbenika geografije da nas podsete na ovaj uski moreuz koji povezuje Egejsko i Mramorno more. Dugačak je oko 60 km, širok od 1,2 do 6 km, sa prosečnom dubinom od 55 metara. Voda teče u oba smera: od Mramornog prema Egejskom moru površinskim, a u suprotnom smeru dubinskim strujama.

Lako ćete otkriti da se on na turskom jeziku zove Çanakkale Boğazı, dakle po gradu Čanakale a reč bogazi koja znači moreuz, biće samo prva koju prepoznajete kao istu ili sličnu sa srpskim jezikom. Verujemo da reči, kao i mora, pa i moreuzi, više spajaju nego što razdvajaju ljude, pa ako hoćete i kontinente. Čak se i pomenuti grad Čanakale teritorijalno prostire sa obe strane obale. Sa desne strane kada prilazite sa juga to je grad od oko 200.000 stanovnika (sa okolinom ima mnogo više) ali je sa druge strane širenje grada zabranjeno zbog očuvanja Galipolja kao nacionalnog dobra. Tu počinje priča o čuvenoj bici i počecima stvaranja nove Turske države.

Koliko god da izgleda privlačno, sam moreuz je težak za plovidbu, ali je zato veoma primamljivo da ovaj deo Turske obiđete kopnenim putem. Ako krećete iz Instanbula u Čanakale, bolje je izabrati severnu stranu Mramornog mora. Možete doći i iz pravca Grčke, odnosno Kavale. U oba slučaja, nakon udobne vožnje auto i moto putevima, moreuz ćete preći preko najvećeg visećeg mosta na svetu sa rasponom od preko 2 km koji je završen 2022. godine.

ČANAKALE

Sam naziv grada potiče od dve reči: grnčarstvo i tvrđava. Grnčarski zanat se razvio zbog toga što je obližnja reka obilovala glinenim nanosima, te je osnovnog materijala bilo na pretek i na dohvat ruke.
„Bazar sa ogledalima“ je najatraktivniji deo grada sa suvenirima, začinima, čajevima, tekstilom… naravno i grnčarskim proizvodima. Zanimljivo je i proći pešačkom zonom prepunom malih radnji različitog profila, koja vodi pravo na obalu kojom se dalje može nastaviti šetnja uz more. Turisti idu najčešće do statue konja koji je korišćen za snimanje čuvenog filma Troja (sa Bredom Pitom u ulozi Ahila) pre dvadesetak godina. Deluje verodostojnije od nekih drugih varijanti.

Duhovita opaska da je “obilazak Turske put između dva obroka”, ukazuje na to da ne treba propustiti uživanje u hrani u nekom od turskih restorana. Izobilje hrane se ne svodi na količinu već na niz različitih jela koja se služe jedno za drugim i ukuse isprepletane na nama gastronomski neobičan način. Nećete se pokajati ako naručite jelo za koje nikada niste čuli, od sastojaka koje sami nikada ne biste spojili. Na početku obroka probajte ono što barem po imenu prepoznajete: raki. Ispija se uz meze. Tako smo u niz poznatih reči dodali još dve.

Na kraju da pomenemo i kafu. Kafa je u Tursku stigla u 16. veku iz Jemena. U Evropu je stigla kasnije. Po nekim izvorima Turska nije želela da trguje kafom, pa je Evropa otkriva tek kasnije, nakon neuspešne opsade Venecije, u ostavljenim vrećama nakon povlačenja turske vojske. Po drugim izvorima u Evropu su je uobičajenim trgovačkim putem doneli Mletački trgovci.

TROJA

Ovogodišnji filmski mega-hit „Odisej“ zaslužan je između ostalog i za podsećanje na drevni grad Troju, o kojoj su od Homerove Ilijade preko Šlimanovog nesavesnog iskopavanja, vekovi donosili razna tumačenja. Arheološki lokalitet Troje upisan je na UNESCO-vu Listu svetske baštine 1998. godine, čime je njeno postojanje prihvaćeno kao istorijska činjenica.

Grad Troja je podignut na blagom uzvišenju sa koga se pruža odličan pogled ka ravnici (nekad reci) odakle je mogao doći neprijatelj. Detaljnim arheološkim istraživanjima došlo se do saznanja da je grad imao nekoliko hronoloških nivoa, danas označenih brojevima od 1 do 10 – Deset gradova Troje. Prvi nivo je iz oko 2.900 godine pre n.e., nakon njega nekoliko nivoa iz bronzanog doba, a takozvana Homerova Troja je pod brojem 6. Iznad nje su nivoi iz Rimskog carstva, a razorni zemljotres koji se desio oko 500 n.e. bio je takav da se više jednostavno nije moglo, niti isplatilo na istom mestu obnoviti grad.

Istoriju ćemo vam ostaviti da istražite sami ili je čujete od vodiča i arheologa na licu mesta. Nedaleko od nalazišta sagrađen je novi muzej (2018) u kome se čuvaju najvažniji artefakti pronađeni ne samo na ovoj, već i široj lokaciji. Jedan od takvih je vrlo dobro očuvan sarkofag iz oko 500-te godine pre n.e. na čijim je bočnim stranama prikazano žrtvovanje Poliksenije, ćerke kralja Prijama i kraljice Hekube, dok je u njemu pronađeno telo muškarca od oko 40 godina.

Treba napomenuti da su se turske vlasti odličile za takav arheološki koncept u kome neće praviti jedan nacionalni muzej sa svim najznačajnijim artefaktima, već za niz muzeja u svakoj provinciji (turski: ilovi) sa artefaktima koji su u njoj i otkriveni.

>> PROČITAJ… PUTOPISI: Turska [ deo 02]